Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
"Туора-Кюельская средняя общеобразовательная школа имени П.П.Кочнева с углубленным изучением отдельных предметов" муниципального образования "Таттинский улус".
Школа открывает путь к успеху.
Алексеева Айталина - выпускница
Всегда нужен стимул, чтобы дальше добиваться успехов, быть в числе лучших. Для меня стимулом в течении семи лет является ежегодный «Слет лучших». Каждый год участвуя в конференциях, олимпиадах, в разных соревнованиях, я думала о предстоящем «Слете лучших», собирала грамоты отчасти именно для этого мероприятия. Я знала о том, что мои старания будут вознаграждены похвалой учителей, аплодисментами зала и гордостью моих родителей.
Впервые, будучи выпускницей начальной школы, я стала «Лучшей ученицей».
И вот эта традиция продолжается год за годом. Я становилась лучшей ученицей, олимпиадником, прикладником, исследователем. Таким образом, я открывала в себе новые таланты, раскрывала новые способности.
Наблюдала за моими одноклассниками, друзьями. Они усердно учились, активно участвовали в конкурсах, чтобы стать лучшими, чтобы стоять на сцене «Слета лучших». Безусловно, за годы проведения этого мероприятия повысились успешность и успеваемость учащихся.
В «Слете лучших» есть специальная номинация «Самый классный класс». Стремясь получить это звание, классные коллективы становились более сплоченными, поддерживали друг друга, старались помочь в учебе, в конкурсах каждому члену коллектива.
Я знаю, что за несколькими часами праздника, стоит усердный труд, любовь, забота и понимание наших учителей. Теперь, стоя на пороге взрослой жизни, я хочу, чтобы и другие дети испытали всю бурю эмоций, стараний, радости от «Слета лучших».
Искренне благодарю свою школу, своих учителей за светлые школьные годы, которые были в моей жизни.
Кэскиллээх тэрээьин - нэьилиэк сайдыытын торума.
Захарова Вера Васильевна-
«Кэскил» о5о саадын методиьа,
тэрэппут.
«Бастыннар сулуэттэрэ» тэрээьин сылын ахсын2004сылтан са5алаан Туора-Куэл орто оскуолатыгар урдук таьымнаахтык ыытыллар.
Сулуэт кэтэьиилээх уонна олус долгутуулаах буолар.
Хайа тереппут о5отун ситиьиититтэн уэрбэт дьолломмот буолуой7 Хайа салайааччы сыралаах улэтин тумугунэн киэн туттубат, астыммат буолуой?
Онтон чиэстэммит о5о бэлэх ылан yеруутэ-кетуутэ…
Бу сулуеккэ ситиьиилээхтэри чиэстээьин эрэ буолбакка, оскуола,учууталлар сыллаа5ы сыралаах улэлэрин тумугэ кестер.
Хас биирдии чиэстэммит уерэнээччи сыана5а тахсыыта-бу улахан ситимнээх улэ тумугэ.
Ситиьии хаьан ба5арар мээнэ кэлбэт. Бастатан туран, о5о кыттыахтаах курэхтэьиитигэр эбэтэр cуруйуохтаах, аа5ыахтаах дакылаатыгар интэриэстээх буолуохтаах. Иккиьинэн, кини туох баар кыа5ын, сатабылын ууран туран, дьаныардаахтык уонна утумнаахтык улэлиэхтээх. Усуьунэн,бу улэтахсыылаах буоларыгар, тереппут, салайааччы уонна уеоэнээччи еттуттэн ейдеьуу наада.
Бу улэлэр бары холбоьон биир тумугу кыайыыны биэрэллэр.
«Бастыннар сулуеттэрэ» оскуоланан эрэ мунурдаммакка,бутун нэьилиэк киэн туттуута уонна кини «сирэйэ».
Бу утуе кун нэьилиэк киэн туттар улэьиттэрэ,спортсменнара,араас талааннаахтара бары бииргэ тумсэллэр.
Онон бу сулует тохтоон хаалбакка,сылтан сыл ахсын ессее таьаарыылаахтык ыытылла турдун.
Олох чыпчаалларыгар бастакы хардыылар.
Алексеева Лилианна Эрнстовна
нуучча тылын уонна литературатын учуутала,
РФ уопсай уэрэхтээьинин бочуоттаах улэьитэ,
РФ «Лучший учитель» гранын хаьаайката.
Кун сиригэр айымньылаах улэ, кыайыы- хотуу, ситиьии улускэн уеруутун билбэтэх, олоххо айыылартан анаммыт алгыстаах миэстэтин булбатах,себулээбэт улэтигэр кыьал5аттан эрэ аат- харата салбанныыр, аьыы утахтан саарбах со5ус « уерууну» сомсор соччото суох олохтоох дьоннору кердехпунэ, миигин араас санаалар арахпакка хаайаллар. Бу дьоннор барахсаттар тун былыргы ебугэлэриттэн дьо5ур бастынынан маанылаппыттара саарба5а суох буолуохтаах. Биьиги бары кун сиригэр уеруугэ, дьолго, айымньылаах аартыктарынан кэрэхсэбиллээх айанна ананан кэлэбит эбээт! Ол эрээри угус утуекэн талааннаах бэйэлээхтэр олох суолун кытыытыгар утуруллэн, борук- сорук , кул курдук кукээркэй куннэри атааран уйэлэрин монууллар.
Теьелеех угус устар ууну сомо5олуур тыллаах суруйааччылар, хоьоонньуттар, кустук еннерун дьуерэлээн аан дойду кэрэтин ойуулуох худуоьунньуктар, киьи- айма5ы сайдыы мунуутуур чыпчаалларыгар сирдиэх еркен ейдеех учуонайдар, сарсыардаанны сааскы саьар5а дьикти кэрэтин кэрэ дор5ооннорунан дьуруьутэ оонньотуох композитордар талааннарын аптаах сибэкитин чункук олох буоругар ,быылыгар кемен, мункук санаа, бэйэни сэнэнии, сурэ5элдьээьин сымара таастарынан хампы баттатан халтайга хаампыт буолуохтарай!Мин санаабар, бу дьоннор аттыларыгар олохторугар тустаах кэмнэ айар аартыгы арыйар, айыл5аттан дьо5урдарын чочуйан алмаас кырыытыныы кылбачыта оонньотор, тулуурдаахтык, амарахтык септеех суоллары таларга кемелеьер мындыр сирдьиттэр суохтар эбит. Талаан, дьо5ур кэрэ сибэкки кэриэтэ. Анаан -минээн, сурэххин, дууьа5ын ууран туран кербетеххунэ- истибэтэххинэ , маанылаабатаххына, уйэлээх таптал, еркен ей, сылаас сыьыан, кэскиллээх толкуй, булгуруйбат модун санаа елбет мэнэ ууларынан истинник ибиирбэтэххинэ хатар- куурар, кэмин иннинэ кэхтэр. Биллэн турар, бу елбет мэнэ уутунан хас бирдии киьи кун сирин керуе5уттэн кундулэниэхтээх. Ол эрээри угус утуе талаан кистэнэ сылдьар Ураанхай сахалара бу абыраллаах илгэттэн маталлар. Ол тумугэр биьигини тула айар- тутар дьол абылыыр амтананын билбэтэх, болоор- илээр олохтоох дьоннор кулук курдук барыгылдьыьаллар.
Франция улуу суруйааччыта Ромен Роллан хаьан эрэ этэн турардаах: «Творить- значить убивать смерть». Айымньылаах улэ елер елууну кыайар. Кыайар мунутах, хоргус санааны, бэйэни сэнэниини, куттаныыны. Ийэ, а5а буолар мунуутуур урдук уеруутун билбит дьоллоох дьоннор куннэ кербут кунду киьилэрин сырдык дьыл5атын тута торумнаабытынан барыахтаахтар. Ийэ, а5а буолар са5а урдук эппиэтинэс бу кун сиригэр суох. О5ону кытта куннэтэ алтыьар дьоннор утуенэн – сырдыгынан эрэ сыдьаайа сылдьар айыы дьоно буолуохтаахтар. Оччо5уна эрэ о5о дууьатыгар кистэнэ сылдьар кэрэ сибэкки тыллар. Кырачаан киьи оскуола боруогун атыыллаан билии дойдутун бастакы ааннарын арыйар кэмэ кэллэ5инэ кини ийэлээх а5ата мындыр кемелеьееччулэнэллэр. Ол учууталлар буолаллар. Дьоллоох о5о утекэн дьоннор аптаах кынаттарын анныгар киирэр.
Онтон сорох ардыгар, кистэл буолбатах, о5о барахсан елбет мэнэ уунан утахтанарын оннугар тымныы , ха5ыс сыьыан, кирдээх чалбахтыы чычаас санаа суьурдэр елук ууларыгар умса туьэр. О5о оло5ун суола дьол аартыктарыттан тэйэр. Хайдах гынан биьиги, ийэлэр ,а5алар уонна учууталлар, кырачаан дьоннорбут айыл5аттан бэлэхтэппит дьо5урдарын кэрэ сибэккитин кэмин иннин кэ5иннэрбэккэ, тырымныы тылларыгар кемелеьебут?
Туора- Куел орто оскуолатыгар 2004 сыллаахха « Бастыннар сулуеттэрэ» диэн программа олоххо киирэн улэлээн барбыта. Бу программа сыалынан тыа о5отун айар талаанын сайыннарарыгар септеех эйгэ тэрийэн , улахан олоххо бэлэмнээьин буолбута. «Хас биирдии о5о кистэнэ сылдьар гений. Тыа о5отун ча5ылхай талаана тырымныы оонньоон бар дьонун уердуехтээх, утуе олох акылаатынан оноруохтаах»,- диэн тыллар бу кэскилээх тэрээьин идиэйэтин арыйаллар.
«Бастыннар сулуеттэрэ» Саха Республикатын утуелээх учуутала Васильвеа Рааиса Тихоновна, оскуола дириэктэрин уерэх чааьыгар солбуйааччы Гуляева Оксана Николаевна, оскуола социолога, Саха Республикатын уерэ5ириитин туйгуна Саввина Галина Тимофеевна уонна кылаас салайааччыларын кэскиллээх толкуйдарыттан,сырдык санааларыттан кынаттанан киэн эйгэ5э тахсыбыта. Уерэх сылын устата хас биирдии тереппут , о5о уонна учуутал араас айар тумсуулэргэ дьарыктанан уустук курэхтэринэн бэрэбиэркэни ааьан ситьии, кыайыы- хоту урдэллэринэн инники диэки айанныыллар. Тереппут, о5о уонна учуутал… Бу дьикти куустээх ситим тугу онорбото5о, кыайбата5а баарай! Кини сайдыыга сирдиир суолларга баар бары мэьэйи барытын чэпчэкитик туоратар, олох бай5алын модун баалларыгар о5устарбакка эрэллээхтик устар аптаах аал буолар. Бу ситим ураты суолтатын ейдуур дирин толкуйдаах дьоннор о5олоругар дьин чахчы сайдыы санаттан сана са5ахтарын арыйаллар, бэйэлэрин дьоллоох кэскиллэригэр бигэ- та5а эрэллээхтэр.
Бала5ан ыйын серуун тыала кыьыл кемус сэбирдэхтэринэн ыьыахтана оонньуо5уттан тоьуттар тымныылаах уьун кыьын устата ыам ыйын бастакы ылааны куннэригэр диэри оскуола5а улэ куестуу оргуйар . Олох диэн бэйэ итэ5эстэрин кытта охсуьуу. Бу охсуьууга кыайыылаах тахсыбыт киьи ситиьии урдук уеруутун билэр. Дьоллоох,сайдыылаах оло5угар биир эрэллээх хардыыны онорор.
Со5отох киьи сэрииьит буолбатах. Со5отох киьи тугу да кыайбат. О5олор ийэлэрин, а5аларын, учууталларын кытта куннэтэ сурэ5элдьээьини, улугурууну, хоргус, мункук санааны, олоххо чэпчэки сыьыаны кытта охсуьаллар. Ол тумугэр дневникатарга «биэстэр» кыайбыттыы- хоппуттуу мэтэьэллэр, «туертэр» киэн- тутта кэккэлэьэллэр. Чункук олох бэлиэтэ «ус» сыана а5ыйыыр. Ким эрэ ыллам ырыанан бар дьонун уердэр. Ким эрэ еннеру дуерэлээн хартыына бастынын онорор. Сорохтор о5уруо оьуорун анньан айар уеруу абыланын билэллэр. Угус уолаттар уонна кыргыттар айыл5а, аан дойду остуоруйатын, культуратын кистэлэнэрин арыйаллар, чинчийэр улэнэн дьарыктаналлар. Спортивнай кыайыы дьикти тугэннэрин билэр сыаллаах – соруктаах дьоннор эмиэ бааллар. Туьалаа5ы онорбокко халтайга хаама сылдьар киьи суох буоларын кэриэтэ. О5олор тереппуттэрин кытта бииргэ улэлииллэр: научнай улэлэригэр литература кердууллэр, иистэнэллэр, уьаналлар,хоьоон, кэпсээн айаллар.
Сылтан сыл аайы «О5О-ТЕРЕППУТ-УЧУУТАЛ» аптаах ситимиттэн быстан хаалбыт дьоннор нэьилиэкэ а5ыйаан иьэллэр. О5о уеруутэ- тереппут дьоло. О5о сайдыыта- тереппут инники дьоллоох кэскилэ.
Муус устар тиьэх кунэ анысхан тымныылаах аргыардаах туманнаах кыьыны киэр уурэн тиийэн кэлэр. Бу куну ким барыта тегурук сыл устата долгуйа кэтэьэр. Бырааьынньыктыы киэркэйбит сынньанар киин дьиэтигэр кун ортотуттан са5алаан о5о- аймах, нэьилиэк дьоно мустар. Бу кун- ерегей кунэ! О5олор уьун кыьын устата уустук курэхтэри ааьан муспут кыайыыларын бар дьонноругар бэлэх онороллор. Кинилэргэ алгыс утуетэ ананар, кинилэргэ анаан ырыа бастына ылланар. Уурбут - туппут оноьуулаах саала иьэ дьоллоох кулуунэн,сэргэх кэпсээнинэн туолар. Туора – Куел инники кэскиллэрэ олох урдук чыпчаалларыгар ессе биир урдук уктэли дабайаллар. Бу кун о5олор уеруу сырдык ууларыгар эрэ дьоллоно сетуелээбэттэр. Кинилэр бэйэлэрин улэлэригэр, уэрэхтэригэр септеех сыанабыл оностоллор. Мин тугу сыыспыппыный? Сана кыайыы туьугар тугу гыныахпын нааданый?
Бу кун элбэх эдэр тереппут сурэ5эр сырдык санаалар, кэскиллээх толкуйдар уескууллэр. Ким ба5арбата5а баарай о5отун хара5ар ерегейдеех кыайыы уеруутун аптаах сулустарын керуен?! Мин хас да сыллаа5ыта ийэ уонна учуутал быьыытынан уйэбэр билбэтэх уеруу мунуутуур дьолун сырдык сарданаларыгар аан бастаан сетуелээбитим. Хаьан да умнуом суо5а уерэнээччим Ира Гуляева дьолломмут кэрэ мичээрин, туеьугэр «Бастын уерэнээччи» диэн кыьыл кемус солотуулаах суруктаах кунду бэлиэни ыга кууспут улахан кыыьым Айта хап- хара соьуйбут да, долгуйбут да харахтарын. Умнубапппын кырам Галя «Бастыннар сулуеттэрин кэтэьэн, халандаарга бэлиэ онорорун, кыайыыларын туоьута буолбут кунду суруктарын- грамоталарын сааьылыырын.
Ыра туолуутунан сандаарбыт сыана5а бастакы тахсыахпыттан ыла угус саас куех солко5о сууланан ааста. «Бастыннар сулуеттэрэ» мин элбэх уерэнээччилэрбин сайдыы кылбаарар чыпчаалларыгар атаарда. Ол эрээри сылын ахсын долгуйа, уерэ киэркэйбит саала5а уктэнэбин, кулумурдэс буукубаларынан суруллубут тыллары дьоллоно аа5абын. Учуутал дьоло- кини о5олорун кыайыылара, ситьиилэрэ,кинилэр уеруунэн тырымнаьар харахтара. Маннык тугэннэргэ угус тубуктээх,ааспат- арахпат сылаалаах куннэри, хомойор- хоргутар мунуутэлэри умна5ын, остуоруйаларга кэпсэнэр Феникс чыычаах курдук санаа- оноо кулун тэбээн, иккистээн тиллэн, санаттан куустэнэн- уохтанан олох аптаах аанын арыйа5ын.
